Projekt opracowania i wydania książki dot. europejskiej historii Górnego Śląska z udziałem polsko-niemiecko-czeskiej grupy historyków
"Historia i kultura Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku. Region w centrum Europy"
Celem projektu jest opracowanie i wydanie książki będącej syntezą popularno-naukową historii i kultury Górnego Śląska, która byłaby pozycją stanowiącą pomoc w ramach zajęć ze ścieżki międzyprzedmiotowej z zakresu edukacji regionalnej Górnego Śląska w kontekście przełamywania meandrów historii regionalnej.
W książce wyeksponowane będą wszystkie elementy dziedzictwa regionu (kultura, nauka, gospodarka, polityka, religia, architektura), także będące elementem dziedzictwa niemieckiego i czesko-morawskiego, które w ostatnich dziesięcioleciach były z przyczyn propagandowych pomijane bądź tez fałszowane. Tym samym powstanie pierwsza książka dot. europejskiej historii regionu, której autorami będą naukowcy z Polski, Niemiec i Czech. Ostatecznym celem projektu jest szczególnie próba zmiany wiąż negatywnego postrzegania wielokulturowego, w tym także niemieckiego dziedzictwa Górnego Śląska, co powinno się przyczynić do wzmocnienia poczucia tożsamosci regionalnej i jej dowartościowania w imię owocnej współpracy polsko-niemieckiej.
W dniach 17-18 grudnia 2004 r. odbyło się posiedzenie koordynatorów projektu (prof. Ryszard Kaczmarek, prof. Joachim Bahlcke, dr Dan Gawrecki), którzy omówili szczegóły realizacji projektu (zespół autorów, terminy zdania manuskryptów, treść i szczegóły koncepcji książki). Harmonogram działań w ramach polsko-niemiecko-czeskiego projektu wydania książki pt. "Europejska historia Górnego Śląska" kształtuje się następująco:
• listopad 2005 : konferencja robocza, prezentacja przez zespoły autorów przygotowanych opracowań oraz ich dyskusja;
• grudzień 2005 : 2-dniowe posiedzenie zespołu redaktorów-koordynatorów całego projektu: recenzja i redakcja tekstów oraz ich omówienie;
• jesień 2006 : zebranie tekstów polsko-niemiecko-czeskiego zespołu historyków oraz podsumowanie i zakończenie projektu; rozpoczęcie prac nad przygotowaniem książki do składu
• grudzień 2006 : druk książki;
• wiosna 2007 : prezentacja książki w Opolu, Katowicach i Opavie.
W ramach projektu już w grudniu 2003 r. podczas pierwszego posiedzenia (spotkania koordynatorów projektu) w gliwickiej siedzibie Domu utworzona została wspólna, 9-osobowa polsko-niemiecko-czeska grupa robocza składająca się z ekspertów z zakresu nauk historycznych i dydaktyki. Prof. R. Kaczmarek z Uniwersytetu Śląskiego wybrany został koordynatorem całego projektu, natomiast ze strony niemieckiej do koordynacji zaproszony został prof. Joachim Bahlcke z Uniwersytetu w Stuttgarcie. Ponadto z polskiej strony w projekcie uczestniczą: dr Bernard Linek, Instytut Śląski w Opolu, prof. Marek Czapliński, Uniwersytet Wrocławski ; ze strony niemieckiej: dr Roland Gehrke; Prof. Matthias Weber, prof. Thomas Wünsch, ze strony czeskiej: dr Dan Gawrecki, prof. Zenek Jírašek oraz dr Tomaš Grín.
Realizację projektu zaplanowano na okres 3 lat, z tym że gros prac organizacyjno-technicznych oraz korespondencyjnych podjęto już w 2003 oraz 2004 roku.
Przewidywana objętość książki, nad przygotowaniem której toczą się prace, to ok. 500-550 stron. W szczegółach konstrukcja miałaby wyglądać następująco:
A. Obszar i ludzie
W tej części przedstawione zostaną podstawowe informacje dotyczące struktury ludności w różnych epokach oraz zachodzących w niej zmian. Ponadto rozdział ten zawierałby takie zagadnienia jak: kartografia, samoidentyfikacja, postrzeganie przez obcych oraz ogólne aspekty antropologii historycznej (ok. 60 stron).
B. Obszar polityczno-historyczny
W tym ( centralnym ) rozdziale proponuje się klasyczny podział chronologiczny:
• prahistoria (30 stron),
• średniowiecze (70 stron),
• epoka nowożytna do 1740 roku (70 stron),
• epoka nowożytna 1740-1918 (70 stron),
• historia najnowsza po 1918 roku (70 stron).
Nie będzie tu miejsca na opisywanie historii dynastycznej czy polityczno-państwowej, tak jak to bywa w innych syntezach. Tu w jasny sposób powinny zostać wypracowane podstawowe dane i fakty dotyczące historii Górnego Śląska. Zasadniczo chodzi o kwestie ogólne i szczegółowe , tzn. takie z procesów zachodzących na Górnym Śląsku, które uchodzić mogą za typowe dla Europy Środkowej, a które są specyfiką regionalną.
C. Rozwój gospodarczy
Tekst obejmujący różne epoki. Autorzy mają dokonać wyboru zagadnień przez pryzmat znaczenia przekształceń gospodarczych dla regionu, co narzuca większą koncentrację na zagadnieniach XVIII-XX wieku (60 stron).
D. Życie kulturalne na Górnym Śląsku
Obejmujący w układzie chronologicznym tekst dotyczący kolejnych epok kulturowych, z rozbudowaną częścią biograficzną i podobnie jak w przypadku gospodarki, koncentrującym się na zagadnieniach ważnych dla regionu, niekoniecznie z równym rozłożeniem akcentów na wszystkie epoki (maksymalnie 60 stron).
E. Spojrzenia na historię Górnego Śląska
W tym historiograficzno-historycznym rozdziale wprowadzającym powinna być mowa o różnych punktach widzenia odnośnie historii i kultury Górnego Śląska: od dawnego "ducatus opoliensis" po koncepcje narodowo-socjalistyczne czy narodowo-historyczne. Byłyby to klasyczne kontrowersje badawcze; innowacyjne byłoby przy tym przedstawienie ich na konkretnych przykładach . Bardzo dobrym przykładem jest tu książka Marii Boguckiej i Klausa Zernacka na temat hołdu w Krakowie w 1525 r. W podobny sposób należałoby wybrać do rozdziału wprowadzającego cztery czy pięć przykładów różnej interpretacji historii Górnego Śląska w różnych epokach (ok. 60 stron).
G. Załączniki
Różnorakie zestawienia, np. tablice genealogiczne, objaśnienia terminów fachowych etc. (maksymalnie 50 stron, autorami będą redaktorzy)
H. Bibliografia
Powstanie po dołączeniu wykorzystanych przez autorów poszczególnych rozdziałów wykazów wykorzystanej literatury, z podziałem na opracowania syntetyczne i monograficzne.
I. Autorzy
Początkowo zakładaliśmy, że każdy z rozdziałów będzie autorstwa zespołu trzech historyków (niemiecko-czesko-polski). Jednak ostatecznie przyjęto zasadę, iż teksty będą pisane osobno. Natomiast kwestie kontrowersyjne lub takie, co do których istnieje różna interpretacja historiografii polskiej, niemieckiej czy czeskiej, zostaną opisane w osobnym rozdziale.
Na czele zespołu redakcyjnego będą stali z nieograniczonym prawem ingerencji w ostateczną wersję tekstów trzej redaktorzy: prof. Kaczmarek, prof. Bahlcke, prof. Gawrecki, do których decyzji należy przyjęcie bądź odrzucenie tekstów. Redaktorzy uzgodnili także, że rozdziały pierwszy i ostatni będą ich wspólnego autorstwa (rozdziały A i E).
W efekcie powstanie książka koncentrująca się na europejskiej historii Górnego Śląska, w ramach której po raz pierwszy od zakończenia II wojny światowej polscy, niemieccy oraz czescy historycy podejmą próbę możliwie szerokiego opracowania spornej historii tego regionu o wielokulturowych tradycjach i powikłanych tożsamościach.
Podziału rozdziałów i podrozdziałów na poszczególnych koordynatorów:
Część A: Obszar i pojęcie (60 s.)
Obszar i pojęcie - Prof. Joachim Bahlcke (20 s.)
Ludzie (stosunki demograficzne, podziały społeczne itd.) - Prof. Ryszard Kaczmarek (20 s.)
Tożsamość Górnoślązaków - Prof. Dan Gawrecki (20 s.)
Część B: Historia polityczna (310 s.)
Pradzieje - Dr Edelgarda Maria Foltyn (30 s.)
Średniowiecze - Doz. Rudolf Žáček (70 s.)
Nowożytność do 1740 (70 s.)
• Rozwój historyczny Górnego Śląska 1526-1620 - Dr Friderik Felskau (20 s.)
• Rozwój historyczny Górnego Śląska 1620-1707 - Dr Christiane van Eickels i Sławomir Puk (20 s.)
• Rozwój historyczny Górnego Śląska 1707-1740 - Dr Andreas Kossert (20 s.)
Nowożytność 1740-1848 - Doz. Marie Gawrecká (35 s.)
Nowożytność 1848-1918 (35 s.)
• Rozwój historyczny Górnego Śląska 1848-1871 - Dr Roland Gehrke (15 s.)
• Rozwój historyczny Górnego Śląska 1871-1918 - Dr Roland Gehrke (20 s.)
Dzieje Najnowsze po 1918 (70 s.)
• 1918-1920/1922 i 1922-1939 (prow. górnośląska) - Prof. M. Masnyk (15s.),
• 1922-1939 (woj. śląskie) - Prof. M.W. Wanatowicz (10 s.)
• 1922-1938 (Śląsk czechosłowacki) - Dr K. Nowak (10 s.)
• 1939-1945 - Prof. R. Kaczmarek (10 s.),
• po 1945 - Dr B. Linek, Dr A. Dziurok (25 s.)
Część C: Historia gospodarcza (80 s.)
tutaj ustalono rozszerzenie rozdziału o historię gospodarczą średniowiecza i nowożytności i powiększenie o 20 s. tekstu: Dr M. Sperka (20 s.); Dr P. Greiner (60 s.)
Część D: Historia kultury (60 s.)
- tutaj ustalono rozszerzenie rozdziału o zagadnienia etnograficzne i powiększenie o 10 stron; Zakład Historii Sztuki UŚ ( Dr Jerzy Gorzelik , Dr hab. Szczypka-Gwiazda , dr Kozina ) - (40 s.); Dr M. Lipok Bierwiaczonek (20 s.); Prof. G. Szewczyk (20 s.)
Część E:
Ustalono 7 tematów, gdzie zostaną przedstawione dwustronne kontrowersje historyczne, każdy z autorów dla przedstawienia stanu historiografii w danym problemie będzie dysponował ok. 5-7 stronami:
1. Germanie i Słowianie na Górnym Śląsku (pol.-niem.) Dr. M. Foltyn / Wiebke Rohrer
2. Kolonizacja niemiecka (polsko-niemiecka); Dr J. Sperka / Dr. Andreas Rüther
3. Germanizacja i agitacja wszechpolska w XIX w. (pol.-niem.); Prof. M. Wanatowicz / Dr. Kai Struve
4. Góra św. Anny (polsko-niemiecka); Prof. M. Masnyk / Maximilian Eiden
5. Konflikt o Śląsk Cieszyński (niemiecko-polsko-czeska); Dr K. Nowak / Dr. Frank Hadler / Doz. Mečislav Borák
6. Wypędzenie czy wysiedlenie (pol.-niem.); Dr B. Linek / Christian Lotz
7. Kim jest Górnoślązak? (polsko-niemiecko-czeska); IH UŚ (opracowanie wspólne autorów) / Andrzej Michalczyk / autor czeski (N.N)
|
