Projekt Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej
"Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin"

CELE - ZADANIA - WARUNKI RAMOWE

W totalitarnej Polsce propaganda państwowa przez ponad 40 lat przedstawiała historię Niemiec i stosunków polsko-niemieckich w sposób skrajnie negatywny i jednostronny. Szczególnie dotyczyło to terenów, które po drugiej wojnie światowej odłączono od Niemiec i przyłączono do Polski. Przed obecnymi mieszkańcami tych ziem ukrywano jej wielokulturową przeszłość, która przez wieki pozostawała pod silnymi wpływami niemieckimi. Nieznajomość historii wśród większości mieszkańców regionu negatywnie wpływa na ich stosunek do mniejszości niemieckiej. Ponadto uniemożliwia pozytywną identyfikację z regionem i jest przeszkodą w wytworzeniu się wspólnej tożsamości regionalnej. Projekt Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej ma przeciwdziałać myśleniu w kategoriach wrogości, które odcisnęło się głębokim piętnem w świadomości ludzi. Społeczeństwu polskiemu, a w szczególności społecznościom zamieszkującym dawne tereny niemieckie, prezentowany jest krytyczny i kompleksowy obraz przeszłości, uwzględniający przede wszystkim kulturową różnorodność Śląska, Pomorza, Warmii i Mazur. Realizacja projektu koncentruje się przede wszystkim na Górnym Śląsku.

1. Przełamywanie meandrów historii dawnych niemieckich, dziś polskich ziem

Główną kwestią oraz przedmiotem dyskusji jest - w szerokim tego słowa znaczeniu - przyszła rola niemieckiego dziedzictwa kulturowego na dawnych niemieckich, obecnie polskich terenach. Podstawowe założenie brzmi, iż rozwój cywilizacyjny, kulturowy oraz gospodarczy bez odniesienia do korzeni historycznych praktycznie nie jest możliwy. W związku z tym nasuwa się pytanie: jakie średnio- i długofalowe skutki dla stosunków polsko-niemieckich miałoby dalsze przemilczanie niemieckiej historii tych ziem? Poprzez przełamywanie meandrów historii w odniesieniu do dawnych terenów niemieckich, leżących na wschód od linii Odry i Nysy, przekazujemy wielostronny, naznaczony także niemiecką kulturą, obraz przeszłości, który jednocześnie wolny jest od wątków ideologicznych i nacjonalistycznych. W ten sposób pragniemy również wpłynąć na zwiększenie akceptacji dla mniejszości niemieckiej wśród społeczeństwa polskiego.

Tematyczne punkty ciężkości:

1. Śląsk w XX w. - wydarzenia historyczne: plebiscyt w roku 1921, powstania śląskie, podział Górnego Śląska i jego skutki w okresie międzywojennym, Śląsk w okresie przejęcia władzy przez narodowych socjalistów, wkroczenie Armii Czerwonej w 1945 r., ucieczka ludności przed frontem, wypędzenie i przesiedlenie, represje w stosunku do ludności autochtonicznej na Śląsku w okresie po II wojnie światowej - zainicjowanie i wspieranie otwartej dyskusji społecznej na tematy stanowiące przez dziesięciolecia tabu.
2. Prezentacja niemieckiego dziedzictwa kulturowego oraz historii lokalnej i regionalnej, począwszy od średniowiecza aż do współczesności, ze szczególnym uwzględnieniem historii i kultury niemieckiej celem jej ożywienia, pielęgnowania i ocalenia od zapomnienia.

2. Wzmocnienie i aktywne kształtowanie tożsamości regionalnej
"Tylko znający historię własnej ziemi może się z nią utożsamiać" 

Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej dąży do wzmocnienia poczucia więzi łączących ludzi żyjących na Śląsku z ich "małą ojczyzną". Odnosi się to przede wszystkim do tej grupy mieszkańców, która zostala przymusowo przesiedlona z dawnych wschodnich terenów Polski w ramach akcji prowadzonej pod koniec lub po zakończeniu wojny, równolegle do wypędzenia Niemców ze Śląska. Ludzie ci nagle i wbrew własnej woli skonfrontowani zostali z nową rzeczywistością i światem, którego niemiecka przeszłość była widoczna na każdym kroku. Tak więc przesiedleńcy, szczególnie ci przybyli ze Wschodu, ze względu na całkowity brak w czasach reżimu komunistycznego regionalnej polityki integracyjnej mogli - lub chcieli - jedynie w niewielkim stopniu identyfikować się ze swoim nowym miejscem zamieszkania. W konsekwencji wśród przybyszy i ich potomków zrodził się niepełny obraz nowych stron rodzinnych oraz ich autochtonicznych mieszkańców. Natomiast Ślązakom, którzy po 1945 pozostali w swojej małej ojczyźnie i uchodzili za Niemców, zabroniono w całym okresie PRL pielęgnowania swego języka i tradycji kulturalnych. System centralistyczny zwalczał, dławił i deprecjonował cechy i odrębności regionalne. Postępujący proces decentralizacji Polski oraz wprowadzenie w roku 1998 samorządu na szczeblach: powiatowym i regionalnym stanowi podstawę do odkrywania i odbudowywania tożsamości regionalnych w poszczególnych regionach kraju. Potrzeba i dążenie do poznania i zaakceptowania specyficznej tożsamości regionalnej - w kontekście "transferu ludności" z lat 1945-1947 - są szczególnie widoczne na Śląsku. Projekt "Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin" promuje budowanie więzi lokalnych i regionalnych oraz kreowanie nowej tożsamości regionalnej.

3. Wspieranie pozytywnych stosunków i dialogu pomiędzy większością polską i mniejszością niemiecką

Ważnym celem projektu jest wspieranie przebiegających aktualnie w Polsce procesów służących integracji i konstruktywnemu współdziałaniu różnych grup etnicznych w regionie. W szczególności chodzi o wspieranie aktywnego uczestnictwa w życiu politycznym, społecznym, gospodarczym i kulturalnym regionu pozostałej na tych ziemiach - wbrew zawirowaniom politycznym i historycznym - mniejszości niemieckiej. Nie możemy zapominać, że żyjące w Polsce różne grupy etniczne i wyznaniowe mają możliwość otwartego przyznawania się do swoich korzeni dopiero od momentu polityczno-gospodarczego przełomu z początku lat 90-tych. Owo przyznawanie się do własnej przeszłości i zajmowanie się nią stanowią dla rodzimych mieszkańców Śląska nie tylko ważną sprawę osobistą, lecz przede wszystkim warunek otwartej i aktywnej współpracy na rzecz kształtowania jego wspólnej przyszłości z ludnością osiadłą tu po drugiej wojnie światowej.

Organizatorzy

• Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej,
• władze samorządowe uczestniczących w projekcie powiatów, miast i gmin,
• lokalne koła mniejszości niemieckiej (DFK) z danego regionu lub miejscowości.

Adresaci

Mieszkańcy danego regionu lub danej miejscowości, a w szczególności: lokalne elity, multiplikatorzy wiedzy, politycy komunalni, naukowcy, przedstawiciele kultury, kościołów, członkowie mniejszości niemieckiej, młodzież.

Realizacja celów projektu

W każdej gminie, mieście lub powiecie uczestniczącym w projekcie odbywa się około 10 spotkań - wykładów oraz dyskusji panelowych, poświęconych wybranym tematom ustalonym przez partnerów projektu. Oprócz spotkań organizowane są również konkursy dla dzieci i młodzieży, oraz wycieczki historyczno-krajoznawcze, by atrakcyjną formą zachęcić młodych ludzi do poznawania historii swojej małej ojczyzny. Ponadto organizowane są międzynarodowe i regionalne konferencje naukowe.

Dotychczasowy przebieg projektu

W ramach projektu "Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin" odbyło się 537 spotkań, w których udział wzięło ponad 25.200 osób (stan: 31.12.2004). Sukces cyklu spotkań, osiągnięty podczas pierwszych sześciu lat realizacji projektu, zachęcił do kontynuowania "Historii lokalnej..." w 2005 roku.

Zasięg terytorialny

1998:
Gogolin, Kędzierzyn-Koźle, Leśnica, Opole, Racibórz, Strzelce Opolskie, Wrocław

1999:
Gliwice, Gogolin, Kolonowskie, Leśnica, Olesno, Opole, Racibórz, Strzelce Opolskie, Zabrze, Gliwice, powiat Kędzierzyńsko-Kozielski

2000:
Gliwice, Kolonowskie, Krawarze (Republika Czeska), Leśnica, Opole, Racibórz, Wrocław, powiaty: Namysłowski, Oleski

2001:
Gliwice, Krawarze, powiaty: Krapkowicki, Lubliniecki, Namysłowski, Nyski, Oleski, Raciborski, Tarnogórski, Tyski

2002:
Gliwice, Bytom, Opole, Pawłowiczki, Zawadzkie, powiaty: Tarnogórski, Oleski, Raciborski, Mikołowski, Nyski, Tyski, Strzelecki

2003:
Olsztyn, Katowice, Bytom, Opole, Zawadzkie, Pawłowiczki, Ujazd, Czerwionka-Leszczyny, Chrząstowice; powiaty: Tarnogórski, Brzeski, Mikołowski, Raciborski, Strzelecki

2004:
Gliwice, Mikołów, Olsztyn, Opole, Czerwionka-Leszczyny, Chrząstowice, Tarnów Opolski, Ujazd, Walce, Lasowice Wielkie; powiaty: brzeski, oleski, pszczyński, raciborski.

 

Międzynarodowe i regionalne konferencje naukowe

27 - 28.09.1999, Opole
Międzynarodowa konferencja "Nauczanie historii na terenach mieszanych etnicznie"

29 - 30.09.1999, Zabrze
Konferencja "Zabrze. Tożsamość - Ciągłość - Zmiana"

15 - 16.10.2001, Opole
Międzynarodowa konferencja naukowa "Plebiscyt na Górnym Śląsku w 1921 r."

23.11.2001, Pawłowiczki
Konferencja naukowa "Specyfika tożsamości regionalnej pogranicza Śląska na przykładzie historii lokalnej"

26.03.2003, Katowice
Konferencja popularno-naukowa "Wybitni Katowiczanie"

3 - 5.04.2003, Gliwice
Konferencja naukowa "Folksdojcze w Polsce, Francji, Węgrzech i Czechosłowacji - mity i rzeczywistość"

12.06.2003, Racibórz
Konferencja popularno-naukowa "Wybitne postacie Ziemi Raciborskiej w XX w.

11.10.2003, Krupski Młyn
Konferencja regionalna " Szkolnictwo na Górnym Śląsku XIX i XX wieku. 200 lat Szkoły w Potępie 1803-2003"

17.06.2004, Pszczyna
Konferencja popularno-naukowa "Prezentacja wybitnych postaci z Pszczyny"

24.06.2004, Gliwice
Konferencja popularno-naukowa "Wybitni Niemcy związani z Gliwicami"

 

Pięciolecie realizacji cyklu "Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin" w powiecie oleskim w formacie Acrobat Reader - pdf (138KB)