"Niemcy górnośląscy. Leksykon biograficzny" to kolejna publikacja Domu Współpracy Polsko-Niemieckiej zrealizowana w ramach projektu "Historia lokalna na przykładzie wybranych powiatów, miast i gmin". Jest to jedna z tych książek, które warto mieć w podręcznej biblioteczce. Ona może pomóc w uporządkowaniu wiedzy na temat historii Górnego Śląska i ludzi, którzy ją tworzyli. Dla tych zaś, którzy nic o przeszłości tego regionu nie wiedzą, powinna stać się przewodnikiem po ziemi nieznanej, jaką w świadomości wielu Polaków, w tym także tysięcy mieszkańców obecnego województwa śląskiego i opolskiego, pozostaje cywilizacyjny dorobek tych Ślązaków, którzy na co dzień posługiwali się językiem niemieckim.

Leksykon zawiera 119 not biograficznych, co oczywiście oznacza, że dokonano daleko idącej selekcji, skupiając się na postaciach głównie XIX- i XX-wiecznych. Są wśród nich osoby bardzo znane, ale i takie, o których pamiętają już tylko historycy i naukowcy. W każdym jednak przypadku mowa jest o ludziach dla Górnego Śląska zasłużonych, niezwykłych, nieraz kontrowersyjnych i niejednomyślnie ocenianych przez niemiecką i polską historiografię, ale zawsze - nietuzinkowych.

W leksykonie podzielono ich na kilka kategorii. Wśród "księży, teologów, sióstr zakonnych i filozofów" odnajdujemy nazwiska: Bernarda Bogedaina, Georga von Koppa czy Josepha Martina Nathana. Wśród "urzędników, polityków i przedsiębiorców": Franza Ballestrema, Friedricha Grundmanna i Carla Ulitzkę. Wśród "naukowców, inżynierów i lekarzy": Kurta Aldera, Juliusa Rogera i Otto Sterna. Wśród "muzyków": Josepha Elsnera, Michaela Jary'go i Franza Wachsmanna. Wśród "malarzy i rysowników": Hansa Bellmera, Georga Heyducka i Vincentego Mrzygloda. Wśród "rzeźbiarzy i architektów": Theodora Kalidego, Thomasa Myrtka i Leo Schendzielorza. Wśród "pisarzy, poetów, tłumaczy i wydawców": Horsta Bienka, Gustava Freytaga i Augusta Scholtisa. Wśród "aktorów" i sportowców": Willy Fritscha, Georga Thomallę i Ernesta Willimowskiego.

To ostatnie nazwisko zamyka tę publikację. I jest niczym symbol. Symbol wolny od nacjonalistycznych emocji. Ten wielki piłkarz "Ruchu" Chorzów i reprezentacji Polski, a potem także Kaiserslautern i reprezentacji Niemiec, jest bodaj jednym z najwyrazistszych przykładów ludzi pogranicza, których losy i wybory życiowe silnie zdeterminowane zostały przez historię i XX-wieczne totalitaryzmy. Zapewne jego nazwisko mogłoby się pojawić również w zupełnie innym leksykonie, zbierającym biogramy polskojęzycznych Ślązaków. I też nie byłoby to nadużycie. Zresztą, gdy dobrze się wczytamy w życiorysy także wielu innych postaci ujętych w tej książce, to łatwo się przekonamy, że dziesiątki z nich wyrastało na styku różnych kultur i religii, języków polskiego czy morawskiego. Jak - na przykład - zmarły kilkanaście lat temu wybitny pisarz Hans Lipinsky-Gottersdorf, którego krytyka literacka okrzyknęła mianem "Prusaka z duszą słowiańską"; jak poeta Max Herrmann-Neisse, który na znak protestu opuścił w roku 1933 Niemcy, by kilka lat później popełnić samobójstwo. Obaj bynajmniej nie byli żydami, a ewangelikami. Nie uniknęli jednak - jak tylu innych, których sylwetki się tutaj przybliża - dramatów i rozterek życiowych, których górnośląska ziemia nikomu nie szczędziła, nie bacząc na deklarowaną narodowość, wyznanie czy język.

"Niemcy górnośląscy. Leksykon biograficzny", Opracowanie: Łukasz Kuś. Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej. Gliwice, Opole 2004, s. 166, cena za egz. 10 zł (zamówienia z Polski) i 10 Euro (zamówienia spoza Polski)

 

Księgarnie, w których można zakupić publikację
"Niemcy Górnośląscy. Leksykon biograficzny" 

Miejscowość	Nazwa	Ulica
Bełchatów	Matras	Plac Narutowicza 20
Bytom	Literacka	Wrocławska 1a
Chorzów	Grandy	3 Maja 9
Chorzów	Księgarnia im. K. Miarki	Sienkiewicza 3
Dąbrowa Gór.	Dom Książki	Górników Redenu 2
Gliwice	Sowa	Wieczorka 22
Głogów	Matras	Aleja Wolności 36
Grodków	Matras	Rynek 15
Jawor	Matras	Staszica 23
Katowice	Dom Książki	Korfantego 51
Katowice	Dom Książki	Żwirki i Wigury 33
Katowice	Liber	Bankowa 11
Katowice	Liber	Grażyńskiego 53
Katowice	Liber	pl. Sejmu Śl.
Krotoszyn	Matras Książnica Krotoszyńska	Rynkowa 2
Legnica	Matras	Rynek 12a
Lubliniec	Dom Książki	Mickiewicza 38
Łowicz	Matras	Zduńska 45/47
Mikołów	Dom Książki	Rynek 11
Nysa	Matras	Celna 26
Oława	Matras	Rynek 4
Opole	Akademicka	Kośnego
Opole	Empik	Ozimska 2
Opole	Hobbit	Sosnkowskiego 6/5
Opole	Księgarnia Antykwariat	Rynek 16
Opole	Nota Bene	Czaplaka 2
Opole	Omega	Rynek 19
Ostrów Wielkopolski	Matras	Rynek 12a
Piotrków Trybunalski	Matras	Słowackiego 20
Polkowice	Matras	Moniuszki 1a/1
Poznań	Matras	Głogowska 81
Radom	Matras	Żeromskiego 37
Racibórz	Dom Książki	Rynek 11
Racibórz	Sowa	Długa 23
Rybnik	Sowa	Sobieskiego 23
Świdnica	Matras	Rynek 33
Tarnowskie Góry	Ekslibris	Łotewska 11
Wałbrzych	Matras	Słowackiego 1
Warszawa	Matras	Hoża 29/31 (róg Marszałkowskiej)
Warszawa	Matras CH Wileńska	Targowa 72
Wrocław	Matras Profesja	Jedności Narodowej 96
Wrocław	Matras CH Borek	Hallera 52
Wrocław	Matras Dolnośląska	Świdnicka 28
Wrocław	Matras	Rynek 7
Wrocław	Matras Sfera	Szczytnicka 50/52
Zduńska Wola	Matras Pro Libri	Łaska 46
Zielona Góra	Matras Profesja	Sobieskiego 16