Język
polski i niemiecki na Górnym Śląsku.
Wczoraj, dziś, jutro...
Działając na rzecz dialogu polsko-niemieckiego
Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej kieruje swe projekty do
różnych grup społecznych. Jedną z najważniejszych jest społeczność
mniejszości niemieckiej i polskiej ludności stanowiącej większość.
Z myślą o tych właśnie grupach w dniach 2-5 listopada 1999
r. DWPN zorganizował cykl spotkań na temat "Znaczenie
języka niemieckiego i języka polskiego na Górnym Śląsku w
latach 1921-1950". Współorganizatorem spotkań był Instytut
Śląski w Opolu, Muzeum Miejskie w Zabrzu oraz Biblioteka Wojewódzka
w Katowicach. Referaty wygłosili dr Matthias Kneip, niemiecki
poeta i pisarz pochodzący z Regensburga, oraz doc. dr hab.
Piotr Madajczyk, historyk i pracownik Instytutu Studiów Politycznych
PAN w Warszawie.
Punktem wyjścia dla cyklu spotkań jest dysertacja
dr Matthiasa Kneipa pt. "Język niemiecki na Górnym Śląsku.
Badania politycznej roli języka niemieckiego jako języka mniejszości
w latach 1921-1998", która spotkała się z uznaniem zarówno
w Niemczech, jak i w Polsce. Choć przedmiotem zainteresowania młodego
poety i naukowca z Regensburga jest język niemiecki, to przecież
badania nad jego historią na Górnym Śląsku w minionym stuleciu były
dobrą okazją, aby z tej perspektywy przyglądnąć się zmianom stosunków
polsko-niemieckich w naszym regionie. Różne języki, obecne na Górnym
Śląsku, a w szczególności język niemiecki i język polski, były często
traktowane instrumentalnie przez polityków. Zmiana nastawienia Polski
i Niemiec do kwestii języka niemieckiego czy też polskiego - szczególnie
w latach 20-tych i 30-tych XX wieku - znajdowała swe odzwierciedlenie
w stosunkach między ludźmi różnych narodowości na Górnym Śląsku.
Celem spotkań było więc podjęcie dyskusji na temat
materii, jaką jest język na tle polityki, która często dewaluuje
go do roli narzędzia w osiąganiu politycznych celów. Tematyka spotkań
oraz zamieszczonych poniżej referatów powinna przybliżyć jeszcze
bardziej tradycyjną już wielokulturowość Górnego Śląska, jego -
również językową - różnorodność, która z jednej strony stanowi niewątpliwie
o jego bogactwie i oryginalności, z drugiej jednak strony bywała
źródłem politycznych sporów i podstawą narodowościowych weryfikacji.
Dlatego też chcielibyśmy zainicjować dyskusję, która będzie stanowiła
wkład na rzecz zrozumienia źródeł historycznych racji. Może ona
dać podstawę do wolnych od uprzedzeń refleksji nad funkcją, jaką
obecnie pełnią języki na Górnym Śląsku. Jaka jest dzisiejsza rola
języków w tym regionie? Czy współistnieniu języka polskiego i języka
niemieckiego przypisujemy nowe znaczenie? Jak je dzisiaj postrzegamy
- jako historyczną konieczność czy może jako szansę? Zapraszamy
do lektury tekstów wystąpień polskiego i niemieckiego naukowca zachęcając
tym samym do podjęcia prób odpowiedzi na te pytania i stawiania
nowych.
|
