Logo DWPN

Cmentarz żydowski - Kołobrzeg
Dodaj do ulubionych



Cmentarz

 

Lapidarium żydowskie w moim rodzinnym mieście odkryłam zupełnie przypadkiem będąc pewnego wakacyjnego dnia w pobliskim parku linowym. Odczułam dziwną atmosferę tego miejsca, co mnie zaintrygowało i zaciekawiło. Może to był efekt zachodzącego wtedy słońca i układających się cieni, może bliskość morza, odgłosów parku, a może mój nastrój.

Do konkursu przygotowałam dwie grupy zdjęć tego niezwykłego i pięknego miejsca. Zdjęcia wykonałam w październiku 2013 r. Pierwszą serię (dwa zdjęcia) nazwała „Deszcz historii”, a drugą (trzy zdjęcia) „Promienie wspomnień”. Poniżej przedstawiam informacje na temat sfotografowanego przeze mnie obiektu.

Osadnictwo żydowskie w Kołobrzegu ma bardzo starą historię, sięgającą czasów średniowiecznych. Pierwsze wzmianki o obecności wyznawców judaizmu w tym mieście pochodzą z 1261 roku. Pod koniec XV wieku kołobrzescy Żydzi - podobnie jak inni Żydzi z Pomorza - zostali zmuszeni do opuszczenia miasta. Ponowny rozwój osadnictwa żydowskiego przypada na początek XIX wieku.

W 1815 r. gmina żydowska w Kołobrzegu otrzymała od władz miejskich teren pod cmentarz wyznaniowy na ówczesnym Münderfeld (Otwarte pole). Później teren ten nazywany był Theaterpark (dziś Park Nadmorski u zbiegu ul. Zdrojowej i Adama Mickiewicza).

Wielu miejscowych Żydów znalazło zatrudnienie przy obsłudze przyjeżdżających do miasta kuracjuszy. Liczba Żydów w Kołobrzegu wzrastała stopniowo, w 1897 roku w mieście żyło już około sześciuset osób pochodzenia żydowskiego.

Na początku lat trzydziestych XX w. na terenie cmentarza znajdowały się jeszcze prawie wszystkie nagrobki, zachowane w lepszym lub gorszym stanie. W 1933 roku, w chwili dojścia Hitlera do władzy, gmina żydowska w Kołobrzegu liczyła już tylko około dwustu członków. Antysemickie represje ze strony nazistów wpłynęły na dalszy odpływ Żydów..

Ok. 1937 r. władze hitlerowskie zmusiły gminę do uprzątnięcia starego cmentarza. Nie przeniesiono wówczas grobów, zabrano jedynie większe i cenniejsze pomniki, które ustawiono przy wejściu na nowy cmentarz żydowski.

Stary kirkut (cmentarz żydowski) został ostatecznie zdewastowany i zniszczony podczas tzw. Nocy Kryształowej w 1938 r. (Noc kryształowa - pogrom Żydów w hitlerowskich Niemczech, który miał miejsce w nocy z 9 na 10 listopada 1938. Ulice niemieckich miast zostały zasypane odłamkami szkła i kryształów ze zniszczonych żydowskich mieszkań i sklepów, stąd też nazwa pogromu. Druga teoria co do nazwy mówi o "krystalizacji", czyli oczyszczeniu narodu niemieckiego z innych narodów, a przede wszystkim Żydów). Zniszczono wtedy również synagogę, zdemolowano część żydowskich domów, a wielu Żydów ucierpiało w wyniku napaści.

W 1995 r. cmentarz został „odkryty” na nowo. Pewnego dnia, późnym wieczorem parkingowi zauważyli dwie osoby rozkopujące ziemię na skraju parku. Mężczyźni uciekli, należy jednak przypuszczać, że poszukiwali oni przedmiotów z metali szlachetnych. Następnego dnia przypadkowo zapytany chłopiec przyznał, że znalazł w miejscu poszukiwań kość. Odkopano również nagrobki z napisami w języku hebrajskim. Zasięg pierwszego cmentarza w obrębie współczesnego Parku Nadmorskiego ustalono w końcu sierpnia 1998 roku. Dokładne poszukiwania na zachwaszczonym wtedy terenie zakończyły się znalezieniem jedynie kamieni, które zmagazynowano w miejskim składzie materiałów budowlanych. W dniu 24.10.2000 r. na cmentarzu otwarto lapidarium.

Do jego budowy wykorzystano kilka odnalezionych nagrobków, które ustawiono na planie Gwiazdy Dawida. Zachowane stele nagrobne to płyty piaskowcowe, z inskrypcjami w języku hebrajskim. Zwracają uwagę zdobienia w formie subtelnej wici roślinnej oraz wyryty na jednym z nagrobków symbol Opatrzności Bożej, znak zdecydowanie obcy dla judaizmu, jednak pojawiający się na żydowskich macewach w rejonach, gdzie wyznawcy religii mojżeszowej stykali się z ewangelikami.

Odsłonięto także stylizowany na macewę pomnik, na którym wyryto napis o treści:

"Ku pamięci członków społeczności żydowskiej Kołobrzegu, wywiezionych w 1940 roku i zamordowanych przez hitlerowców w dniu 28 października 1942 roku w obozie zagłady w Bełżcu. Społeczność żydowska mieszkająca w Kołobrzegu w latach 1812-1940, wniosła znaczący wkład w rozwój miasta jako nadmorskiego uzdrowiska. Mieszkańcy Kołobrzegu. W tym miejscu w latach 1812-1938 znajdował się cmentarz żydowski".

 

 

Autor pracy: Julia Szczurkowska



« wstecz


HIT WYDAWNICZY


Atlas Historyczny
Górny Śląski
w XX wieku
NASZE PROJEKTY

CBMN
Portal organizacji Pozarządowych Województwa Opolskiego
Opolska Kuźnia Przedsiębiorczości 3


Kuźnia Młodych Liderów