Logo DWPN

Kościół św. Józefa - Zabrze
Dodaj do ulubionych



Kościół św. Józefa

 

Zabytek, dzieło sztuki, kultury lub architektury europejskiej ? Czytając to pytanie można odpowiedzieć, iż jest kilka takich w Zabrzu. Czy to jakaś Kopalnia, może wieża ciśnień, mi jednak najbardziej pasuje tutaj Kościół pod wezwaniem św. Józefa, znajdujący się w Zabrzu przy ulicy Roosevelta 104.

Czy to zabytek architektury europejskiej ? Historia ziemi górnośląskiej – związana także z powstaniem Kościoła - jest skomplikowana. Czas powstań śląskich, plebiscytu to tło historyczne dziejów Europy  na naszych terenach. Wzrastała też ilość ludności z uwagi na rozwój przemysły wydobywczego, hutnictwa. Pojawiły się też plany powstania „metropolii” - o której głośno i dzisiaj w Europie oraz tu u nas na Śląsku – a wtedy była to koncepcja utworzenia trójmiasta, złożonego z Bytomia, Gliwic oraz Zabrza. Gdzie Zabrze miało pełnić funkcję centrum administracyjno-rekreacyjnego. Kościół św. Józefa w Zabrzu powstał w latach 1930-31, wtedy w Państwie niemieckim. Zaprojektował go słynny architekt Dominikus Böhm z Kolonii. Był on najmłodszym z sześciorga dzieci budowniczego Aloisa Böhma, burmistrza Jettingen – a więc na pewno popierającego europejską politykę prorodzinną. Budynek z zewnątrz fascynuje swą monumentalną bryłą (zdjęcie 1), jednak prawdziwa magia czeka nas w środku. „Kościół światłem malowany” jak o nim się mawia (zdjęcie 2), jest w tym dużo prawdy, bowiem niepowtarzalną atmosferę tworzy właśnie gra świateł. Poza tym miejsce to jest pełne symboli. Wszystko - liczba kolumn, kształt chrzcielnicy, ołtarz - stanowi jakąś metaforę lub coś symbolizuje. Kościół ten jest „jest bowiem bodaj najznamienitszym przykładem nowoczesnej architektury sakralnej okresu międzywojnia na Górnym Śląsku i z tej racji zasługuje na uwagę szczególną”. Architektura budowli, nie pozwala przejść obojętnie, zaskakuje bowiem rozmachem, śmiałością konstrukcji, nietypowością rozwiązań. Zadziwia swoją prostotą, ascezą formy, surowością a jednocześnie monumentalizmem i symboliką. Kościół z zewnątrz oglądany kojarzy się z ogromnym, płynącym transatlantyckim statkiem lub jest trochę podobny do tak licznie obecnych na Górnym Śląsku budowli przemysłowych, np. do hali fabrycznej a równocześnie jest doskonale wkomponowany w zabudowę okolicznych ulic i dlatego też zrezygnowano z tradycyjnego orientowania kościoła - ukierunkowania na wschód - i zbudowano go na osi północ-południe. Zaprojektowany został na planie łuku, który jest dominującą częścią jego wystroju i architektury. Prof. Dominikus Bohm nawiązał tu do starożytnych budowli rzymskich oraz świątyń wczesnochrześcijańskich. Fronton kościoła przedstawia potrójny rząd arkad i stanowi podstawowy motyw dla całego układu i będzie powtarzać się w otworach wieży, wewnętrznym obejściu i w oknach świątyni. Fronton arkad rozpostartych pomiędzy dwiema surowymi, płasko zwieńczonymi wieżycami kojarzy się z wyglądem starożytnego akweduktu, który umożliwiał dostarczanie miastom życiodajnej wody. Uzyskany monumentalizm fasady jest zatem przesiąknięty symboliką „źródła życia", które kryje w swym wnętrzu budowla. Przestrzeń między bocznymi kaplicami, arkadowym frontonem i wejściem do świątyni, wypełnia dziedziniec, zwany „Rajskim Placem”. Oddziela on wnętrze kościoła od gwaru ulicznego, jest przedsionkiem pozwalającym na wewnętrzne wyciszenie tych, którzy wstępują do świątyni, jest przejściem od profanum do sacrum. Nawiązuje on do tzw. „atrium”, które istniało w bazylikach wczesnochrześcijańskich. Dziedziniec taki z reguły był otoczony arkadami i pozwalał na przejście od świata codziennych spraw w świat ducha. W samym środku atrium była studnia, zwana „cantarus”, która dostarczała wodę do obmywań. Wodę, ale już tą święconą dostarcza chrzcielnica, znajdująca się u podstawy wieży u wejścia do świątyni a będąca uosobieniem motywu oczyszczenia u progu „świętej drogi” na drodze chrześcijanina do zbawienia, nieba – symbolicznie wieża i spiralne schody (zdjęcie 3).

W atrium kościoła św. Józefa nazywanym „Paradisum”, lub „Rajskim Placem” tak jak w Koloseum rzymskim, stoi krzyż - znak męczeństwa i symbol chrześcijaństwa, będący źródłem nadziei na wieczne zbawienie. Rajski plac połączony jest szklaną ścianą z wnętrzem kościoła i dlatego przy większej liczbie wiernych może też z nią stanowić jedną całość powiększając jego pojemność. Przechodzień może też poprzez rajski plac wejrzeć w głębię świątyni i w prezbiterium zobaczyć wieczną lampkę jako znak ostrzegawczy z innego wyższego świata. Surowość architektury kościoła i jej historyczne nawiązania potęguje materiał budowlany, którym jest cegła. Potężny, nieotynkowany mur, wzniesiony jest z licznych cegieł symbolizujących poszczególnych wiernych, czyli Żywy Kościół – Lud Boży. Cegły są w różnych odcieniach (zdjęcie 4), o zróżnicowanym stopniu wypalenia i zostały celowo sprowadzone z różnych cegielni. Odwzorowuje to poniekąd sytuację Kościoła Powszechnego zarówno w ówczesnej jak i w obecnej Europie, czy też Świecie, na który składają się nie tylko święci, ale także grzesznicy. Każdy członek Kościoła, obojętnie gdzie „wmurowany” w strukturę Kościoła, ma swoją specyficzną rolę do spełnienia. Kościół murowany jest symbolem Kościoła żywego – Ludu Bożego - złożonego z różnych i jakże odmiennych wyznawców Chrystusa. Wyznając „wierzę w Kościół” mamy właśnie na myśli tę wspaniałą zróżnicowaną wspólnotę, która stanowi jeden „Lud Boży”.

„Kto śpiewa dwa razy się modli”, w myśl tego porzekadła kościół ten może się poszczycić aż dwoma organami:

duże organy na chórze (zdjęcie 5),  Firmy: Rieger, rok budowy: 1939-1940, liczba manuałów: 3+P, liczba głosów: 29, zakres klawiatury manuałowej: C-g3, zakres klawiatury pedałowej: C-f, rodzaj traktury: elektro-pneumatyczna, rodzaj wiatrownic: stożkowe,

organy w prezbiterium kościoła, także Firmy: Rieger, liczba manuałów: 2+P, liczba głosów: 14, liczba miechów: 1, zakres klawiatury manuałowej: C-g3, zakres klawiatury pedałowej: C-f, rodzaj traktury: elektro-pneumatyczna, rodzaj wiatrownic: stożkowe.

 

Autor pracy: Szymon Florek

 




« wstecz


HIT WYDAWNICZY


Atlas Historyczny
Górny Śląski
w XX wieku
HAUSBOOKS.pl
Hausbooks.pl
NASZE PROJEKTY

CBMN
Portal organizacji Pozarządowych Województwa Opolskiego
Opolska Kuźnia Przedsiębiorczości 4
Bilingua
Archiwum Historii Mówionej